معيشت بود ، مربوط به زندگى بود ، مربوط به ادارهء كشور بود ، مىكردند . تمايز اعمال در الهى بودن و غير الهى بودن آن پيغمبر جنگ مىرفتند و معاشرت با اشخاص مىكردند ، زندگى عادى مىكردند ، لكن زندگى الهى بود . چند نفر كه با هم نشسته بودند فرض كنيد همه يك كار را انجام مىدادند ، و بين آنها پيغمبر اكرم بود و اشخاصى كه تبعيت مطلق از او كرده بودند بود و منافقها هم بودند و آنهايى كه هجرت نكرده بودند آنها هم بودند ، كار [ همه ] به حسب صورت مثل هم بود : همه جنگ مىرفتند ، همه فرض كنيد كار ديگر مىكردند ؛ لكن معناش با هم فرق مىكرد . آن كارى كه از رسول خدا - صلى اللَّه عليه و آله - صادر مىشد با آن كارى كه از يك منافق صادر مىشد در صورت يكى بود ؛ معناش دوتا بود . آن الهى بود ؛ اين شيطانى بود . آن كسى كه گرفتار اين ظلمتها هست كارهايش هر چه كار هم بكند ، نورانيت ندارد ؛ و لو كارهايى كه عبادى باشند باز آن نورانيت درش نيست ؛ فقط يك اداى تكليفى است . نماز مىخواند ، [ اما ] نماز [ او ] يك اداى تكليفى است كه معاقب نيست براى اينكه [ نگويند ] چرا نخواندى . لكن نماز ، او را راه نمىبرد . بايد اين عباداتى كه به جا مىآوريم اينها ما را راه ببرند ؛ ما را مهاجر كنند . كوشش كنيد كه كارهايتان كارهاى الهى باشد ؛ براى خودنمايى نباشد ؛ براى اين نباشد كه ديگران از شما تعريف كنند ؛ براى اين نباشد كه از شما مدح و ثنا بكنند ؛ براى خدا باشد . وقتى كار براى خدا باشد ، آن كار نورانى است . هر مقدارى از نماز را كه توجه به خدا داريد ، اين مقدار نورانيت پيدا مىكند و بالا مىرود . و هر مقدارى كه غافل هستيم ، آن مقدار نورانيت ندارد و طرف ملكوت نمىرود . همهء كارها اين طورى است . فرق ما بين اوليا و ديگران در صورت هيچى نيست ؛ گاهى وقتها ديگران از اوليا خوش‌اندامتر هم بوده‌اند ؛ در معناست فرق . فرق معنوى است . كه دارند ، اعمالشان با هم فرق دارد . از حيث معنويت يك ضربت على يَومَ الخَندَقِ أَفضَلُ مِن عِبَادَةِ الثِّقلَين « 1 » . البته آن ، جهت مقابلهء كفر و

--> ( 1 ) - بحار الأنوار ، ج 39 ، ص 1 - 2 ، ح 1 .